2 . « كتاب التاج و ما تفاءلت به ملوكهم » كه ابن نديم آن را در صفحه 30 ذكر كرده است . هرچند از اين كتاب نمونه‌اى در دست نداريم ولى چنان كه از اسم آن پيداست اين كتاب مشتمل بر مطالب و موضوعاتى بوده در ردهء پيش‌بينىهائى كه به وسيلهء فال به عمل مىآمده و حكايات و داستانهائى هم از پادشاهان ساسانى و چيزهائى كه بدان فال بد يا نيك مىزده سعد يا نحس مىشمرده‌اند در آن گنجانده شده بوده است . چنان كه گفتيم امر پيش‌گويى و پيش‌بينى و وسائلى كه براى اينكارها به نام علم و فن داشته‌اند مانند ستاره‌شناسى و نجوم و كف‌بينى و خواب‌گزارى و رمل و اصطرلاب و زايچه و همين تفاؤل يا تطير ( فال نيك و بد ) در دورهء ساسانى و به‌خصوص در دربار پادشاهان رونقى عظيم داشته و آن شاهان به اين پيش‌گوئيها اعتقادى راسخ داشته‌اند به‌طورى كه تاريخ گذشته ايران پر است از حوادث و وقايعى كه در نتيجه پيش‌گويى منجمين و ستاره‌شناسان يا خواب‌گزاران اتفاق افتاده و بسا اوقات به حوادث عجيبى منجر شده است . و در اين زمينه‌ها كتابهاى متعددى هم در آن دوره وجود داشته چه غير از همين « كتاب التاج و ما تفاءلت به ملوكهم » نام سه كتاب ايرانى ديگر از همين قبيل در الفهرست آمده . « 1 » ظاهرا حكايات و داستانهائى كه در اين زمينه‌ها از پادشاهان ساسانى روايت مىشده و همچنين مواردى كه بدان فال نيك و بد مىزده‌اند در مجموعه‌اى از همين سلسلهء تاج‌نامگ گردآورى شده و ترجمهء عربى آن همين است كه ابن نديم ياد كرده . از اين كتاب به‌طور مستقيم تاكنون اثرى به دست نيامده ولى نمونهء مطالب آن را مىتوان از آنچه از آيين‌نامه در اين گونه موضوعات در دست است « 2 » و همچنين آنچه در تواريخ از اين‌گونه وقايع و

--> ( 1 ) . براى تفصيل بيشتر در اين مورد نگاه كنيد به شماره 2 و 3 سال اول همين مجله ص 31 - 35 . ( 2 ) . نگاه كنيد به شاهنامهء ثعالبى ص 343 و 346 ترجمه محمود هدايت ، و شاهنامهء فردوسى چاپ بروخيم ج 9 و ص 2914 و 2915 . فردوسى در موضوع پيغام فرستادن قباد به پدرش خسرو پرويز در زندان و غلتيدن بهى از بالش خسرو پرويز و گذشتن از فرش و افتادن بر روى زمين و به فال نيك گرفتن خسرو پرويز اين واقعه را ، از زبان خسرو پرويز چنين گويد : بخواهد شدن بخت ازين دودمان * نماند بدين تخمه كس شادمان -